Według danych Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) oraz Serwisu Samorządowego PAP:
343 tysiące uczniów – tyle osób otrzymało orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w roku szkolnym 2024/2025.
130% wzrostu – o tyle zwiększyła się ogólna liczba dzieci i młodzieży posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego w ciągu ostatniej dekady.
101 tysięcy diagnoz – tyle diagnoz dotyczących m.in. spektrum autyzmu odnotowano w roku szkolnym 2023/2024 (w porównaniu do 10 tysięcy w roku szkolnym 2013/2014, co oznacza 10-krotny wzrost).
5 milionów razy – w tylu przypadkach udzielono dzieciom wsparcia w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej w roku szkolnym 2023/2024.
Warto rozróżnić dwa pojęcia w polskim systemie oświaty:
1. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – wydawane przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne dla dzieci m.in. z niepełnosprawnościami, spektrum autyzmu, czy zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
2. Opinia o specyficznych trudnościach w uczeniu się (dysfunkcjach) – wydawana m.in. w przypadku dysleksji, dysgrafii, dysortografii czy dyskalkulii.
---
Źródła:
Serwis Samorządowy PAP: [
https://samorzad.pap.pl/kategoria/eduka ... ne-budzety](
https://samorzad.pap.pl/kategoria/eduka ... ne-budzety)
Portal Oświatowy / INFOR: [
https://edukacja.infor.pl/szkola/762679 ... istow.html](
https://edukacja.infor.pl/szkola/762679 ... istow.html)
W Polsce dane dotyczące orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego rejestrowane są w ujęciu rocznym (dla poszczególnych lat szkolnych) w bazach Systemu Informacji Oświatowej (SIO) oraz Głównego Urzędu Statystycznego (GUS).
W latach 2000–2026 nastąpił wyraźny i ciągły wzrost liczby uczniów posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Trend i liczby w poszczególnych okresach:
Początek lat 2000. (ok. 2000–2010):
Liczba uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego utrzymywała się na poziomie około 130–150 tysięcy osób w skali całego kraju.
Dekada 2013–2023:
Okres ten przyniósł najdynamiczniejszy wzrost liczby diagnoz. Liczba dzieci i młodzieży z orzeczeniami zwiększyła się w tym okresie o 130%.
Rok szkolny 2024/2025:
Liczba uczniów posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wyniosła 343 tysiące.
---
Główne przyczyny wzrostu po 2000 roku:
1. Skokowy wzrost diagnoz spektrum autyzmu:
W roku szkolnym 2013/2014 orzeczenia z uwagi na spektrum autyzmu i zespół Aspergera posiadało ok. 10 tysięcy uczniów, natomiast w roku szkolnym 2023/2024 liczba ta przekroczyła 101 tysięcy (ponad 10-krotny wzrost).
2. Rozwój edukacji włączającej:
Zmiany legislacyjne nakierowały system na diagnozowanie i obejmowanie wsparciem uczniów w szkołach ogólnodostępnych, zamiast kierowania ich wyłącznie do placówek specjalnych.
3. Lepsza dostępność diagnostyki:
Zwiększyła się świadomość rodziców oraz nauczycieli w zakresie wczesnego wykrywania zaburzeń rozwojowych i niepełnosprawności.
---
Źródła:
Serwis Samorządowy PAP: [
https://samorzad.pap.pl/kategoria/eduka ... ne-budzety](
https://samorzad.pap.pl/kategoria/eduka ... ne-budzety)
Portal Oświatowy / INFOR: [
https://edukacja.infor.pl/szkola/762679 ... istow.html](
https://edukacja.infor.pl/szkola/762679 ... istow.html)
Wokół przyczyn wzrostu liczby orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego w Polsce istnieje bogata literatura – od raportów instytucji państwowych (NIK, MEN), przez analizy organizacji samorządowych, po badania naukowe z zakresu pedagogiki specjalnej, psychologii i socjologii.
Najważniejsze opracowania i wnioski płynące z analiz podzielić można na kilka kluczowych obszarów:
---
1. Raporty Instytucjonalne i Kontrole Państwowe
Raporty Najwyższej Izby Kontroli (NIK):
NIK w swoich kontrolach dotyczących wsparcia osób ze spektrum autyzmu i zespołem Aspergera oraz organizacji kształcenia specjalnego wskazuje na dwa główne czynniki:
Poprawa diagnostyki i świadomości społecznej: Lepsze narzędzia diagnostyczne oraz większa wrażliwość nauczycieli i rodziców pozwalają na identyfikowanie zaburzeń rozwiniętych, które w przeszłości kwalifikowano jako "trudności wychowawcze" lub ignorowano.
Zmiany w definicjach medycznych i klasyfikacjach (np. ICD-11): Poszerzenie kryteriów diagnostycznych spektrum autyzmu spowodowało, że znacznie szersza grupa dzieci spełnia przesłanki do otrzymania orzeczenia.
Analizy Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) oraz Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE):
Opracowania rządowe związane z wdrażaniem Modelu Edukacji Włączającej kładą nacisk na procesualny charakter diagnostyki. Zwracają uwagę, że system edukacyjny w większym stopniu zachęca rodziców do formalnego diagnozowania dzieci, ponieważ orzeczenie jest jedynym prawnym instrumentem gwarantującym przydzielenie dodatkowych środków i nauczyciela wspomagającego.
---
2. Opracowania Samorządowe i Ekonomiczne
Raporty Związku Miast Polskich (ZMP) oraz Unii Metropolii Polskich (UMP):
Samorządy analizują zjawisko z punktu widzenia organizacji i finansowania oświaty:
Mechanizm subwencyjny: Wskazuje się, że wzrost liczby orzeczeń wynika częściowo ze sposobu konstruowania subwencji oświatowej – orzeczenie generuje dodatkowe naliczenia subwencyjne (tzw. wagi), co skłania placówki i organa prowadzące do precyzyjniejszego wychwytywania potrzeb uczniów.
Przeciążenie poradni psychologiczno-pedagogicznych: Raporty samorządowe pokazują lawinowy przyrost wniosków trafiających do poradni publicznych, wynikający z rosnącej presji środowiska szkolnego na uzyskanie formalnego wsparcia dla ucznia.
---
3. Badania Naukowe i Analizy Socjopedagogiczne
Opracowania akademickie (m.in. badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie czy Akademii Pedagogiki Specjalnej) wyróżniają następujące grupy przyczyn:
Przyczyny Cywilizacyjno-Środowiskowe:
Presja środowiskowa i zdrowie psychiczne: Rosnący poziom stresu, przebodźcowanie (np. korzystanie z technologii cyfrowych od najmłodszych lat), zmiany w strukturze rodziny i brak aktywności fizycznej przekładają się na wzrost zaburzeń emocjonalnych, lękowych i zachowania.
Postęp medyczny: Zwiększona przeżywalność wcześniaków oraz dzieci z ciężkimi wadami rozwojowymi sprawia, że do systemu edukacji wkracza odsetek dzieci wymagających stałej opieki medycznej i wsparcia rewalidacyjnego.
Przyczyny Systemowe i Kulturowe:
Destygmatyzacja diagnozy: Posiadanie orzeczenia przestało być postrzegane jako powód do wstydu, a stało się zasobem dającym dostęp do bezpłatnej terapii, dostosowania wymagań na egzaminach i pomocy specjalistów w szkole.
Niedostosowanie tradycyjnej szkoły: Część badaczy wskazuje, że próg tolerancji tradycyjnej szkoły na różnorodność zachowań uczniów maleje. Przeładowane programy i liczebne klasy sprawiają, że dzieci o specyficznych potrzebach szybciej trafiają do systemu diagnozowania.
---
Źródła:
Najwyższa Izba Kontroli (Raporty z kontroli wsparcia osób z autyzmem i zespołem Aspergera): [
https://www.nik.gov.pl/plik/id,23545.pdf](
https://www.nik.gov.pl/plik/id,23545.pdf)
NIK (O organizacji kształcenia w szkołach): [
https://www.nik.gov.pl/najnowsze-inform ... lnych.html](
https://www.nik.gov.pl/najnowsze-inform ... lnych.html)
Serwis Samorządowy PAP (Analizy dotyczące wpływu orzeczeń na system oświaty): [
https://samorzad.pap.pl/kategoria/eduka ... ne-budzety](
https://samorzad.pap.pl/kategoria/eduka ... ne-budzety)
„Zawsze dotrzymuj słowa, nie kupuj rzeczy mielonych, bo pakują do nich również śmiecie, i nie oglądaj genitalnej pornografii, bo nabierzesz wzgardy wobec wszystkich kobiet, także wobec dam”
a
"Powaga zabija powoli"
